Bài tường thuật về Làng Mai của một ký giả người Ý

Hôm nay, ngày 10 tháng 9 năm 2014, báo La Stampa, một trong những tờ báo lớn nhất ở Ý, có đăng một bài phỏng vấn Thầy. Anh biên tập viên về văn hóa của tờ báo đã tham dự trọn khóa tu dành cho người Ý trong tuần lễ cuối cùng của tháng 8 tại Làng Mai, và anh đã đích thân trải nghiệm được cái gọi là “hạnh phúc là bây giờ“.

Cuộc gặp gỡ với ông thầy tu Phật giáo, thầy Thích Nhất Hạnh và cộng đồng của thầy tại Pháp. Thầy có đệ tử khắp nơi trên thế giới nhưng lại không bắt buộc họ phải bỏ đạo của họ.

Có một cái ngọt ngào hùng tráng toát ra từ những hàng cây nho, những cụm rừng, những cánh đồng xanh tốt chạy cuộn tròn ngang qua cửa sổ của chuyến xe lửa miền quê từ Bordeaux đến Bergerac. Đó cũng là sức mạnh dịu dàng được tìm thấy trong lời giảng của thầy Thích Nhất Hạnh. Là một tu sĩ Phật giáo người Việt Nam, thầy sống với cộng đồng của mình tại Làng Mai, tọa lạc trên những ngọn đồi bao quanh ngôi làng Thénac nhỏ bé. Mọi người đều gọi thầy là “Thầy“, chỉ có nghĩa đơn giản là “thầy dạy học“. Thầy đã 88 tuổi. Có khi gương mặt có vẻ như nghiêm khắc của thầy bỗng nhiên bừng nở ra thành nụ cười dễ lây của trẻ thơ.

Thầy phải rời khỏi miền Nam Việt Nam vào năm 1973 và thầy đã chọn Tây phương. Martin Luther King và Thomas Merton đã biết tiếng của thầy và ở Mỹ thầy cũng được biết tới qua các chuyến đi vận động cho hòa bình. Thầy đã viết trên trăm cuốn sách phổ biến giáo lý đạo Bụt áp dụng ở Tây phương dựa trên sự thực tập chánh niệm, có nghĩa là sự ý thức và sự có mặt. Cùng với đức Dalai Lama, có thể nói thầy là một Phật tử nổi tiếng nhất trên thế giới. Điều đáng ghi nhận là thầy không bao giờ đòi hỏi đệ tử của mình phải bỏ đạo của họ. Trong số 700 người Ý tham dự khóa tu vào cuối tháng 8 này thì hầu hết đều là những người theo truyền thống Cơ Đốc giáo.

Dạ thưa thầy, đạo Bụt có thể cống hiến được gì cho thế hệ của kỹ thuật số hiện nay- thế hệ của những người trẻ lên mạng suốt cả ngày?

Hiện nay, những người trẻ đã bỏ quá nhiều thì giờ để lên mạng. Đó là căn bệnh của thời đại. Khi chúng ta ngồi ba giờ đồng hồ trước máy tính thì ta quên hoàn toàn là mình có một hình hài. Internet là một phương tiện mà ta có thể sử dụng để làm lợi lạc. Nhưng internet cũng tạo ra rất nhiều vấn đề. Sử dụng internet là một loại tiêu thụ. Ta tiêu thụ những tư tưởng, những hình ảnh, những âm thanh mà ta tiếp xúc và sự tiêu thụ đó có thể lành mạnh hay không lành mạnh. Người ta bị tràn ngập bởi một số lượng thông tin đến thẳng từ trên mạng. Nhiều người trong chúng ta nghiện internet. Ta đánh mất mình trong cái biển thông tin đó. Ta không có mặt cho chính mình, không có mặt cho những người thương của mình và không có mặt cho thiên nhiên. Ta có ảo tưởng là lên mạng thì chúng ta có thể nối kết được với nhau, nhưng kỳ thực ta lại càng cảm thấy cô đơn hơn nữa.

Chánh niệm giúp cho ta biết sự điều độ trong khi lên mạng và đồng thời cũng giúp cho ta thấy được cái mà ta đang tiếp xúc thật sự có ích lợi hay chỉ làm cho ta cô đơn và tuyệt vọng thêm. Ta tiêu thụ internet để khỏa lấp sự cô đơn, nhưng thật ra nó chỉ làm cho tình trạng tệ hại hơn mà thôi. Thường thì khi tiêu thụ những tin tức, những quảng cáo, những loại phim khơi dậy sự thèm khát thì ta đồng thời cũng tiêu thụ sự giận hờn, sự bạo động, sự sợ hãi và thèm khát.

Theo đạo Bụt thì cái ta riêng biệt là một ảo tưởng, vậy với cái thấy đó ta có thể phân biệt thiện và ác hay không?

Trong thế kỷ thứ 20 người ta đã đưa chủ nghĩa cá nhân lên một vị trí nổi bật, và điều này đã tạo ra nhiều khó khăn và đau khổ. Người ta đã tạo ra sự chia cắt giữa mình và người, giữa cha và con, giữa con người và thiên nhiên, giữa quốc gia này và quốc gia khác…Chúng ta không ý thức được sự tương quan giữa mình và tất cả sự vật chung quanh mình. Trong đạo Bụt gọi đó là “tương tức“. Đạo Bụt cống hiến một con đường đạo đức dựa trên cái thấy sâu sắc về tính tương tức. Những gì xảy ra cho một cá nhân sẽ ảnh hưởng tới toàn thể xã hội và cả thế giới. Như vậy sự thực tập chánh niệm giúp cho ta phân biệt được cái gì thiện, cái gì ác, cái gì đúng, cái gì sai. Có chánh niệm thì ta thấy được là người ta đã tàn hại các loài vật và hành tinh này để sản xuất thịt cho ta tiêu dùng. Ý thức được điều đó thì ăn chay là một hành động thương yêu đối với chính mình, đối với sinh môi và đối với trái đất. Nhiều người trong chúng ta đang chạy theo danh vọng, quyền hành, tiền tài và sắc dục. Họ nghĩ rằng những thứ đó đem lại hạnh phúc cho họ, nhưng ngược lại nó sẽ đưa tới sự tàn hoại thân tâm họ. Những người trẻ thường hay lẫn lộn tình yêu chân thật và tình dục. Tình dục có thể hủy hoại tình yêu và đưa tới sự thèm khát, sự cô đơn và sự tuyệt vọng nhiều hơn. Chánh niệm giúp cho ta làm phát khởi sư hiểu biết về người kia. Nếu không có sự hiểu biết thì không thể có một tình yêu đích thực.

Có thể vượt thoát sự sợ hãi về cái chết hay không?

Gốc rễ của sự hãi nằm ở cái thấy sai lạc của ta về bản chất của sự chết. Ta sợ hãi cái chết tại vì ta nghĩ rằng khi chết rồi thì ta sẽ trở thành không. Khoa học hiện đại đã  chứng minh cho ta thấy rằng: không có gì sinh ra, không có gì mất đi, tất cả đều thay đổi.

Quan sát một đám mây, ta hỏi đám mây có thể chết được không? Đám mây có thể từ có mà trở thành không hay không? Nhìn cho sâu ta thấy đám mây chỉ có thể trở thành mưa, thành tuyết, thành mưa đá, rồi thành hơi nước trở lại. Bản chất của chúng ta cũng giống như bản chất của đám mây. Cũng như mưa, tuyết là sự tiếp nối của đám mây thì những hành động, lời nói và tư tưởng mà ta chế tác ra là sự tiếp nối của ta.

Chúng ta sống trong một thế giới đầy sự xung đột và bất công xã hội. Làm sao cải thiện được điều đó với tư cách một Phật tử?

Sự xung đột và bất công xã hội phát sinh ra từ tâm của con người. Đạo Bụt cống hiến cho ta những phương pháp thực tập để nuôi dưỡng tình thương và hạnh phúc đích thực trong ta. Khi những yếu tố đó có mặt thì ta có thể chế tác được sự bình an trong ta và trên thế giới. Khi tâm ta bị tham vọng và sự sợ hãi kéo đi thì bất công xã hội và bạo động sẽ phát sinh ra. Sự thực tập chánh niệm giúp cho ta tưới tẩm, nuôi dưỡng hạnh phúc và sự bình an trong giây phút hiện tại. Đó là một sự đóng góp tuyệt vời cho thế giới và đồng thời đó cũng là nền tảng để những  nhà hoạt động tích cực có thể làm việc.

Thầy giảng dạy niệm và định, tuy nhiên hiện nay thế giới được đánh dấu bằng khả năng tập trung ngày càng giảm…

Nhiều người trong chúng ta không biết làm thế nào để thật sự có mặt cho người mình thương và cho những mầu nhiệm đang có sẵn trong giây phút hiện tại. Tâm của ta bị phân tán. Thị trường bên ngoài không ngừng cung cấp cho ta những thứ  mới làm cho tâm ta bị phân tán. Thân của ta ở đây mà tâm của ta thì đang chạy theo những dự án ở tương lai, những sầu đau của quá khứ hay những lo lắng, buồn phiền trong hiện tại.

Cách đây không lâu chúng tôi được mời tới hướng dẫn thực tập chánh niệm cho hơn 700 người tại trụ sở chính của Google ở California. Điều đầu tiên mà chúng tôi chia sẻ là sự thực tập “dừng lại“, tại vì trong xã hội hiện nay chúng ta có thói quen “rong ruổi“. Nếu có khả năng dừng lại thì ta có thể nhận diện được những gì đang xảy ra trong thân và trong tâm mình. Đó là cách thức để ta có thể bắt đầu chăm sóc cho mình. Chúng ta đã có quá đủ những điều kiện để được hạnh phúc ngay trong giây phút hiện tại. Chỉ cần dừng lại và nhận diện chúng thì ta có thể tiếp xúc được ngay với hạnh phúc đích thực.